واکنش وزارت نیرو به کشف سفره آب زیرزمینی درسیستان و بلوچستان

این سفره زیر زمینی بیشتر از ۱۰۰۰ میلیارد متر مکعب آب سالم و شیرین در خود جای داده است که برای نسل های اینده و مسائل فوق استراتژیک قابل استفاده است.

به گزارش صحرانیوز : معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو با رد مطالب ارایه شده در فضای مجازی درباره کشف یک سفره آب زیزمینی در سیستان و بلوچستان تاکید کرد: این مطالب حاوی اطلاعات، دقیق نیست و نباید به مردم آدرس غلط داد.

واکنش وزارت نیرو به کشف سفره آب زیرزمینی درسیستان و بلوچستان

از مرداد سال گذشته به منظور دستیابی به منابع آبی غنی در کاری مشترک بین وزارت نیرو و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، استفاده از آب های ژرف در دستور کار قرار گرفت.
هدایت فهمی روز جمعه در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی ایرنا اظهار داشت: از چند ماه پیش با همکاری معانت علمی و فناوری ریاست جمهوری، در سیستان و بلوچستان فعالیت هایی آغاز شده و اکتشاف این سفره آب زیرزمینی در تداوم این فعالیت ها صورت گرفته است.
وی شرایط موجود در استان سیستان و بلوچستان و ضرورت رعایت مصرف آب را خاطرنشان کرد و گفت: احجام و برآوردهای اعلام شده در خصوص این سفره صحیح نیست و لازم است در چنین شرایطی با اطلاعات دقیق و رعایت جوانب لازم عمل کرد.
فهمی اطلاعات ارایه شده توسط یکی از روزنامه نگاران در این باره را غلط خواند و افزود: کیفیت آبی که در چنین عمقی به دست آمده باشد نمی تواند با آنچه بر اساس یادداشت این روزنامه نگار اعلام شده، مطابقت داشته باشد.
وی گفت: هنوز زود است به طور قطع در این ارتباط صحبت کرد و نیاز به کار پژوهشی و تحقیقاتی دارد.
این مقام وزارت نیرو، زمان دقیقی برای مشخص شدن نتیجه نهایی در این ارتباط ارایه نکرد و آن را منوط به فعالیت های تحقیقاتی مورد نیاز دانست.

**منابع آب زیرزمینی، فوق استراتژیک هستند

وی اظهار داشت: منابع آب ژرف، منابع فوق استراتژیک هستند و این منابع باید برای نسل های آینده کشور که با شرایط بسیار سخت کم آبی روبه رو می شوند، مورد استفاده قرار گیرد و نباید این نوع آب ها را برای منافع آنی این نسل فقط هزینه کرد که از آب به صورت بهینه بهره برداری نمی کنند.
فهمی تاکید کرد: در شرایط فعلی بر تغییر رفتار مصرفی مصرف کنندگان تمرکز شود تا در حد نرم های جهانی مصرف کنند و سازگاری با کم آبی در هر شرایطی برای کشور ما نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت است.

**شرایط آبی سیستان بسیار نامناسب است

این مقام وزارت نیرو، شرایط آبی استان سیستان و بلوچستان را بسیار نامناسب خواند و گفت: به دلیل خشکسالی های اخیر با وجود بارندگی ها در دیگر نقاط کشور، این استان شاهد کمترین میزان بارش ها بوده و مردم منطقه از نظر آب شرب در مضیقه هستند.
وی افزود: با توجه به وظیفه ذاتی وزارت نیرو در خصوص تامین آب شرب برای تمام نقاط کشور، برای تامین آب شرب سیستان و بلوچستان نیز از همه روش های موجود بهره خواهد گرفت.

**نمک زدایی دریای عمان برای مردم سیستان و بلوچستان

وی یکی از روش های مد نظر وزارت نیرو برای تامین آب شرب مردم استان سیستان و بلوچستان را تامین این آب از طریق نمک زدایی آب دریای عمان عنوان کرد.
به گفته فهمی، در این ارتباط مطالعات انجام و به بخش خصوصی و بسیاری از سرمایه گذاران مجوزهای لازم داده شده است.

**اگر آبی در سیستان یافت شود برای مردم استفاده خواهد شد

این مقام وزارت نیرو همچنین تصریح کرد: اگر آبی در سیستان و بلوچستان یافت شود که از منابع آب تجدیدپذیر بوده و کیفیت مناسبی داشته باشد قطعا از آن برای تامین آب شرب مردم استفاده خواهیم کرد اما اگر از نوع آب های غیر قابل تجدید پذیر باشد از این آبها برای اهداف مختلف مگر در شرایط اضطرار استفاده نمی شود.

نماینده مردم زابل در مجلس شورای اسلامی چندی پیش درباره کشف یک سفره آب زیرزمینی جزئیاتی ارایه و اظهار کرده بود: کار این چاه بزرگ با عمق هزار و ۲۰۰ متر آغاز شده و آب آن هم به صورت آرتزین و قابل شرب است.
به گفته حبیب الله دهمرده، این نخستین چاهی است که به این شکل و عمق مورد بهره‌برداری قرار گرفته است و اگر لازم باشد تا عمق ۵ هزار متر هم ادامه پیدا خواهد کرد.
دهمرده این را هم گفته بود که بر اساس نظریه کارشناسان، آب زنده و جاری است و آب مرده‌ای نیست.
محسن بیدی روزنامه نگار در صفحه اینستاگرام خود نوشته، این سفره آب زیرزمینی، از کوههای هندوکش و از طریق منطقه سیستان وارد ایران می شود و پس از سپری کردن منطقه کویری ایران، به خلیج فارس و دریای عمان می ریزد. عظمت این سفره آبی که به شکل رود در عمق ۱۰۰۰ متری زمین در جریان است.
به گفته وی، اکنون مجموع مصرف آب شرب کشور طبق آمار سال۹۶ حدود۷ میلیارد متر مکعب است و این سفره زیر زمینی به تنهایی بیشتر از ۱۰۰۰ میلیارد متر مکعب آب سالم و شیرین(معادل حدود۱۷۳ سال مصرف آب شرب کل ایران) در خود جای داده است

آب های ژرف در اعماق کویر ایران جاری است

بحران آب باعث می شود که درباره منابع مختلف آبی تحقیق کنیم و حتی به آن دست یابیم.

آب های ژرف در اعماق کویر ایران جاری استبه گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ این روزها پیرامون آب های ژرف زیاد می شنویم، آب هایی شاید در عمق بیش از ۱۰۰۰ متری از سطح زمین قرار دارد.
برخی بر این عقیده اند که برداشت این آب ها از دیدگاه زمین شناسی و زیست محیطی به صلاح نیست، برخی هم نظر دیگری دارند.
عده ای از کارشناسان هم می گویند چرا باید این ثروت ملی را قربانی کنیم ، در حالی که با افزایش بهره وری، واردات آب یا علمی کردن روش های کشاورزی می توان در مصرف آب صرفه جویی کرد.
گفته می شود وزارت نیرو قراردادی پیرامون آب های ژرف در ایران با روس ها منعقد کرده است؛ پروژه ای ۲۵۰ میلیون دلاری برای اکتشاف آب در ذخایر ژرف ایران ، شناسایی پتانسیل‌ها با نقشه‌های سطحی زمین شناسی و مطالعات ژئوفیزیک و در نهایت حفاری چاه در بلوک‌های اکتشاف آب در نقاط عمیق و ژرف .
از سوی دیگر برخی شرکت های ایرانی فعال در این موضوع بر این عقیده اند که توان استخراج آب های ژرف را دارند اما تاکنون از سوی دولت دیده نشده اند.
مدیرعامل یکی از موسسات تحقیقاتی و پژوهشی از بخش خصوصی که چند سالی است پیرامون آبهای ژرف تحقیقات گسترده انجام داده است، می گوید: آب های ژرف آب هایی هستند که در مراکز هیدرو ژئودینامیک و سکانس های استراتیگرافی تشکیل می شود.
احمدی پور می افزاید : در سال های ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷ در کرمان دسترسی به این ابها حاصل شد ، همچنین در اوایل دهه ۶۰ در طبس به آبهای ژرف دست یافته ایم و همچنان از این اب استفاده می شود.
وی می گوید : بررسی ها و مطالعات بسیاری صورت گرفته است که نشان می دهد در اعماق این خاک پرگوهر می توانیم به آب های ژرف دست یابیم.
احمدی پور ابراز می دارد : در کشور اهمیت چندانی به مباحث تحقیقاتی و پژوهشی در زمینه آب های ژرف داده نمی شود و بخش خصوصی را جدی نمی گیرند.
وی تاکید می کند: سعی کرده ایم از کارشناسان خبره در این بخش استفاده کنیم و یک طرح تحقیقاتی گسترده را کلید بزنیم.
احمدی پور می گوید: از سال ۹۰ تاکنون تلاش کردیم با مراکز دولتی و وزارتخانه های مرتبط از وزارت نیرو تا معاونت علمی ریاست جمهوری و … در این زمینه تعامل کنیم و توانمندی ها و نتایج تحقیقات را ارائه کنیم که موفق نشدیم.
اما به تازگی مطلع شدیم وزارت نیرو با شرکتهای خارجی برای تحقیق بر روی آب های ژرف ایران قرارداد منعقد کرده است.
احمدی پور گفت: دولت از بخش خصوصی ایرانی ضمانت و مدل کشف و استخراج می خواهد اما از شرکتهای خارجی ضمانتی گرفته نمی شود.
وی تاکید کرد: اکتشاف آب های ژرف فقط متکی به دستگاههای حفاری نیست بلکه باید با مطالعات دقیق وارد عمل شد تا حداکثر میزان قابل برداشت آب مشخص شود و آسیبی هم به مخزن نزند.
برای انکه بیشتر درباره آب های ژرف بدانیم به سراغ بهرام تقی زاده می رویم که کارشناس و مجری طرحهای اکتشاف و استخراج آبهای ژرف در ایران و کشورهای خارجی است.
بهرام تقی زاده می گوید: درباره آب های ژرف اطلاعات نادرستی داده می شود چون آشنایی کافی با این مقوله وجود ندارد یا بسیار اندک است.
ایران کشور پهناوری برای کشف و استخراج آبهای ژرف است و نمی توان نسخه واحد برای همه مناطق پیچید ، هر منطقه شرایط خاص خودش را دارد.
وی می افزاید : از نظر توان آب زایی (افتصادی) سه نوع آب زیرزمینی وجود دارد . گروه”A ” ؛ آب های عمیق در دشت هاست که از نظر مطالعاتی ارزان تر از انواع دیگر به شمار می رود چون تهیه متغیرها و مختصات آن آسان است.
وی به گروه “B” یعنی آبهای جاری تجدید پذیر در اعماق زمین اشاره می کند و آب حاصل از آنها را کاملا قابل شرب می داند و می گوید : البته کشورهای معدودی از این آبها بهره مندند .
وی تاکید می کند : این آب در عمق ۴۰۰ تا ۸۰۰ متری از سطح زمین در حال حرکت است ، در کویر ایران هم این آب قابل دستیابی است.
تقی زاده به آب های ژرف گروه “C” هم اشاره می کند و اظهار می دارد : منبع این آب در طبقات زیرین و قدیمی زمین است. آبی ساکن و البته بسیار پر فشار ، این آب در اعماق ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ متری از سطح زمین وجود دارد و به دلیل مجاورت با معادن زیرزمینی ، امکان دارد مسموم باشد ، بنابراین برای اکتشاف آن از روش ژئوشیمی استفاده می شود که هزینه بالایی دارد.
این کارشناس زمین شناسی با اشاره به وجود آبهای گروه “B” در کویر ایران می گوید: اکتشاف و استخراج این آب هیچ مشکلی برای محیط زیست و زمین ایجاد نمی کند ، این اب در اعماق زمین در حرکت است و حتی امکان عبور از زیر خلیج فارس و دریای عمان را دارد و از کشورهای جنوبی خلیج فارس سردر می اورد.
وی تاکید می کند : استخراج این آبها بر اساس اصول و فرمول های خاصی است ، تحقیقات بر روی یک میدان به وسعت بسیار زیاد با روش های علمی اغاز می شود که منطبق بر دانش روز دنیاست.
تقی زاده ، حفاری نقطه ای برای استخراج این آب ها را روشی نادرست می داند و می گوید : بسیاری از شرکتهای خارجی با چنین روشی به منبع و مخزن اب آسیب می زنند و ان میزان اب مورد نظری که باید استخراج شود هیچگاه به دست نمی آید و سنجشی هم از عملکرد این شرکتها وجود نخواهد داشت که ایا عملکرد مفیدی داشته اند یا خیر.
وی تاکید می کند حفاری نقطه ای باعث می شود آب موجود در لایه های مختلف با هم امیخته و آلودگی مورد نظر مانع استفاده از آن منبع شود.
تقی زاده می گوید : در اوایل انقلاب اسلامی در طبس و در یک میدانی به وسعت ۲۰۰۰ کیلومترمربع در طول یک سال توانستیم منبع اب ژرف در ان منطقه را کشف کنیم و ۶ سال طول کشید اب را خارج کنیم که از سال ۱۳۶۲ تا کنون از ان آب برداشت می شود.
تقی زاده تصریح می کند : تجربه کشف و استخراج آبهای ژرف وجود دارد و حتی با رقم های بسیار کمتر از میزان قرارداد با شرکتهای خارجی می توانیم پروژه های آبهای ژرف در سرزمین مان را به سرانجام برسانیم .
وی که در ایران ، سوئد و چند کشور اروپایی و اسیایی پروژه های موفقی را داشته است ،می گوید : این دانش در داخل کشور وجود دارد اما از ان استفاده نمی شود و به راحتی به سراغ شرکتهای خارجی ها می روند .
تقی زاده به تجربه کشف و استخراج ابهای ژرف در کشورهای مختلف هم اشاره و اعلام می کند : در صحرای سینا یک گروه آب شناسی از یوگسلاوی در عمق ۱۴۰۰ متری به آب رسیدند ، در عربستان ، کارشناسان سوئدی در عمق ۱۴۵۰ متری اب استخراج کردند اما چون به منبع اصلی اب دست پیدا نکردند ؛ برداشت از آن آب دوامی پیدا نکرد .
وی ابراز امیدواری کرد دانشی که در نزد ایرانیان وجود دارد به کار گرفته شود تا بتوانیم از منابع طبیعی کشور به بهترین شکل استفاده کنیم.
سالانه میلیونها مترمکعب اب قابل شرب در اعماق کویر مدفون و نابود یا از کشور خارج می شود ، بنابر این اکتشاف و استخراج این اب برای کشور در شرایط فعلی بسیار حیاتی است.

دریایی پنهان در دل کویر لوت تحقیق یک دانشمند ایرانی

امیر آقاکوچک، دانشمند ایرانی دانشگاه کالیفرنیا که چندی پیش جایزه علوم هیدرولوژیک (آب) اتحادیه ژئوفیزیک آمریکا را دریافت کرد، می‌گوید زیر کویر لوت دریایی پنهان‌ است.
درباره او در خبر رسمی اعلام نتایج این جایزه آمده است؛ او از جمله شناخته‌شده‌ترین محققان و متخصصان جوان تأثیرگذار در علوم هیدرولوژیک (آب) است که توانسته با هوش، خلاقیت و قدرت رهبری مثال‌زدنی، در موضوعات مختلف علوم آب، از جمله خشک‌سالی، تحقیقات تأثیرگذاری را هدایت و راهبری کند. بررسی ارتباط اجتماعی، یکی از شاخصه‌های فعالیت‌های آقاکوچک به‌شمار می‌آید. یکی از نمونه‌های آن تحقیق درباره خشک‌سالی‌های به‌وجودآمده به دست انسان است. همچنین وی رهبری گروهی از دانشمندان در حوزه‌های مختلف را در تحقیق روی خشک‌سالی ایالت کالیفرنیا برعهده گرفت. جولیانو دی بالداسار، استاد دانشگاه اوپسالا در سوئد، درباره آقاکوچک می‌نویسد: «او نقطه‌نظرهایی را در این تحقیق ابراز کرد که نه‌تنها از لحاظ علمی مهم بودند، بلکه بر مدیریت منابع آب در مطالعات تأثیر تغییرات آب‌وهوایی روی منابع آب متمرکز بودند. این در حالی است که مطالعات درباره تأثیر خشک‌سالی روی منابع آب به طور گسترده روی شرایط آب‌وهوایی متمرکز هستند و به بُعد انسانی توجهی ندارند.»

نتایج تحقیقات او در مجله‌های علمی معتبری مانند نیچر، ساینس و … منتشر شده است. چند روز پس از انتشار خبر اعطای این جایزه، به سراغ امیر آقاکوچک رفتم تا از منظر و زاویه دانش و تخصصی که دارد، نظرش را درباره مشکلات و مسائل به نظر غیرقابل‌حل امروز ایران که در رأس آنها موضوع کم‌آبی و بحران در مدیریت منابع آبی است، جویا شوم. در این گفت‌وگو او به پرسش‌هایی درباره کاوش آب و حیات در کویر لوت، اکتشاف آب‌های ژرف، انتقال آب بین‌حوضه‌ای و… پاسخ گفته است. نکته مهمی که آقاکوچک در انتهای صحبت خود روی آن انگشت می‌گذارد این است: من به آینده خوش‌بین هستم.

یکی از خبرهایی که با نام شما گره خورده، خبری به این شرح است؛ «کشف بزرگ‌ترین ذخیره آب زیرزمینی در کویر لوت ایران». ماجرای کشف این آب چیست؟ آیا می‌شود این آب را استخراج و از آن استفاده کرد؟

متأسفانه خبر دقیقی نبود و من در این زمینه هم با کسی مصاحبه انجام نداده بودم. ما به‌همراه یک تیم تحقیقاتی چند سفر به کویر لوت داشتیم، برای کارهای مطالعاتی و گزارشی از کار این گروه تحقیقاتی در مجله ساینس به چاپ رسیده و در آنجا ما به سطح بالای آب زیرزمینی در بعضی نقاط کویر لوت و وجود سفره‌های آبی نزدیک به سطح زمین اشاره کرده بودیم. احتمالا در مطلبی که در خبر آمده از این گزارش اقتباس شده، البته بدون توضیحات دقیق. مسئله اینجاست که ما نمی‌دانیم حجم و اندازه این آبخوان‌های کویری به چه اندازه است. این موضوع همچنان در دست مطالعه است. در زمینه آب‌های زیرزمینی لوت همچنان تحقیقات ادامه دارد و نتایج آن در آینده نزدیک به چاپ می‌رسد. نکته اینجاست که حتی اگر امکان برداشت آب از منطقه لوت وجود داشته باشد، ما امیدواریم که این کار انجام نشده و این منطقه حفاظت‌شده باقی بماند. کویر لوت یکی از مناطق استثنائی دنیاست و ویژگی‌های خیلی خاصی دارد؛ هم از بُعد آبی و هیدرولوژیکی و هم اینکه گرم‌ترین جای کره زمین شناخته شده و اینکه از نظر گیاهی و جانوری هم بسیار خاص است. به‌خاطر همین هم امیدوارم این منطقه دست‌نخورده باقی بماند.

اساسا چه شد که شما کنجکاو شدید روی دشت لوت کار پژوهشی انجام دهید و به جست‌وجوی آب بروید؟

مطالعات لوت کار شخصی و انفرادی نیست. تعداد زیادی از همکاران و دوستان، استادان دانشگاه از ایران و کشور‌های دیگر هم به این منطقه علاقه دارند و روی آن کار گروهی انجام می‌دهند. امیدواریم نتایج کار‌ها در یکی، دو سال آینده به مرور منتشر شود. به‌طورکلی من خودم علاقه خیلی خاصی به کویر و مناطق کویری دارم و از هر فرصتی برای گذراندن زمان در کویر استفاده می‌کنم. غیر از کویرهای ایران، کویرهای آمریکا و شمال آفریقا را هم دیده‌ام، ولی هیچ‌جا به زیبایی کویر لوت خودمان ندیدم.
از مخزن آبی که گفته می‌شود زیر زمین کویر لوت است به‌عنوان «دریای پنهان» یاد شده. این آب در چه عمقی از زمین است، شور است یا شیرین؟

آب زیرزمینی منطقه لوت بسیار شور است و نمی‌توان به این سادگی از آن استفاده کرد. در مورد عمق، حجم و پهنه‌بندی آن هم مطالعات همچنان در دست انجام است و نتایج هنوز تکمیل نشده.

مدتی است در محافل رسمی و اجرائی حوزه مدیریت منابع آب ایران صحبت از آب‌های ژرف و برداشت آنها می‌شود، چنین مباحثی تا چه اندازه پایه علمی و دقیق دارند و آیا واقعا چنین آب‌هایی وجود دارند و قابل‌برداشت هستند؟

آب‌های ژرف وجود دارند و قابل‌اکتشاف و بهره‌برداری هم هستند، ولی آب‌های ژرف موضوع بسیار پیچیده و قابل‌تأملی است. هرگونه اقدامی در این زمینه باید بر اساس مطالعات دقیق و برنامه‌ریزی‌های طولانی‌مدت باشد. آب‌های ژرف به‌سادگی تجدیدپذیر نیستند و اغلب طی صدها و هزاران سال در لایه‌های عمیق زمین و لا‌به‌لای گسل‌ها جای گرفته‌اند. اثر استخراج آب‌های ژرف روی لایه‌های زمین و تغییرشکل گسل‌ها به این سادگی قابل پیش‌بینی نیست و ممکن است تبعات غیرقابل‌جبرانی به‌همراه داشته باشد. به نظر من به‌جای تمرکز بر استخراج آب‌های ژرف بهتر است مدیریت آب و الگوی مصرف را بهبود ببخشیم.

آیا کشوری در دنیا وجود دارد که از آب‌های ژرف برداشت کرده باشد؟

بله، لیبی، عربستان و بعضی کشورهای دیگر از آب‌های ژرف استخراج کرده‌اند.

آیا برداشت آب‌های ژرف مانند خالی‌کردن سفره‌های آب زیرزمینی تبعات و عواقب مخرب برای محیط زیست و طبیعت نخواهد داشت؟ در این زمینه آیا تحقیق یا نمونه تجربه‌شده‌ای وجود دارد؟

قطعا استخراج آب‌های ژرف تبعات محیط‌زیستی خواهد داشت. در این زمینه مطالعات و مشاهدات زیادی نیست ولی در زمینه اثرات محیط‌زیستی استخراج آب‌های زیرزمینی معمولی مطالعات زیادی انجام شده است. برداشت آب زیرزمینی ممکن است باعث تغییر شکل لایه‌ها شده و باعث نشست زمین شود. این پدیده در بسیاری از دشت‌های ایران همین الان قابل مشاهده است. برداشت آب از لایه‌های عمیق ممکن است تغییرات نشست زمین را تشدید کند.

شما اخیرا از اتحادیه ژئوفیزیک آمریکا، جایزه علوم هیدرولوژیک (آب) محققان جوان را کسب کرده‌اید، این جایزه را اساسا به چه کسانی می‌دهند و چرا به شما داده شد؟

انجمن ژئوفیزیک آمریکا هر سال یک نفر را برای این عنوان انتخاب می‌کند و امسال از این افتخار نصیب من شد. البته باید عرض کنم که این از نتیجه کار انفرادی نیست. این نتیجه کار مشترک با دانشجویان دکترا و فوق‌دکترا و همکاران در چندین سال گذشته است که تعداد قابل توجهی از این دانشجویان هم ایرانی بودند.

به عنوان یک محقق در حوزه علوم آب به نظرتان مشکل ایران در زمینه مسئله آب و آنچه از آن با عنوان بحران یا ورشکستگی آبی یاد می‌شود تا چه اندازه جدی است و آیا قابل مدیریت و حل‌شدن هست؟

ورشکستگی آبی همان‌طور که از اسمش مشخص است نشان‌دهنده شرایطی است که مصرف ما بیشتر از آب تجدیدشونده در دسترس باشد. این مشکلی است که خیلی از مناطق از جمله دریاچه ارومیه با آن دست‌به‌گریبان هستند.

ایالت کالیفرنیای آمریکا به لحاظ مدیریت و مصرف منابع آبی نیز با مشکلات زیادی دست‌به‌گریبان است، تجربه و شیوه عمل آنها و همین‌طور چشم‌اندازشان برای حل‌کردن مشکل به چه شکل بوده است؟

کالیفرنیا هم مثل ایران در قسمت شمالی بارندگی فراوان دارد و در قسمت‌های مرکزی و جنوبی باران خیلی کم و هوای گرم. کالیفرنیا هم با مشکلات منابع آبی فراوانی دست‌وپنجه نرم می‌کند. آنها هم سدهای زیادی در گذشته ساخته‌‌اند و آب‌های زیادی را بین حوضه‌ها منتقل کرده‌اند. ولی الان بیشتر تمرکز بر بهبود مدیریت مصرف و بازیافت آب و پساب در مناطق شهری است.

برخی صاحب‌نظران و متخصصان معتقدند جوامع باید مصرف خود را بر پایه میزان منابع خود تنظیم کنند، اما واقعیت این است که افزایش جمعیت و همچنین استانداردها و مؤلفه‌های زندگی امروزی به هر حال مصرف بیش از پیش آب را – به نسبت گذشته – ناگزیر کرده است، در این شرایط راهکارها برای تأمین این مصرف مازاد چیست؟ آیا اساسا راهی هست؟

مصرف قطعا باید بر اساس منابع به‌خصوص منابع تجدیدپذیر باشد. راهکارهای تأمین منابع مازاد بستگی به منطقه و شرایط آب و هوایی و اقتصادی دارد. ولی به طور کلی می‌شود به مواردی مثل سرمایه‌گذاری روی تکنولوژی‌های جدید مثل آبیاری قطره‌ای، بازیافت پساب، جمع‌آوری آب سیلاب، آموزش بهینه‌سازی الگوی مصرف و تغذیه آب‌های زیرزمینی اشاره کرد.
موضوعاتی مانند انتقال آب بین‌حوضه‌ای و همچنین انتقال و شیرین‌سازی آب دریاها نه صرفا با هدف آب شرب بلکه آب کشاورزی و… تا چه اندازه راهکارهایی به‌صرفه و اقتصادی و معقول برای تأمین آب موردنیاز در ابعاد بزرگ هستد؟

شیرین‌کردن آب دریا درحال‌حاضر گزینه اقتصادی به حساب نمی‌آید. ولی برخی کشورها که منابع قابل توجهی دارند در این زمینه سرمایه‌گذاری‌های زیادی کرده‌اند. همچنین تجربه بین‌المللی نشان داده است که انتقال آب بین‌حوضه‌ای مشکل منابع آب را در درازمدت حل نمی‌کند. ممکن است در کوتاه‌مدت مشکل منابع آب را حل کند ولی در درازمدت اغلب مشوقی برای مصرف بیشتر و توسعه بیشتر می‌شود.

این سؤالم را با دیدگاه لزوما علمی پاسخ ندهید، در رؤیاها و تصورات خودتان، در مجموع آینده وضعیت آبی جهان را چگونه می‌بینید؟ به نظرتان آیا آینده زمین شرایطی مانند فیلم‌های آخرالزمانی با قحطی و بی‌آبی همراه است یا علم و تکنولوژی‌های جدید می‌توانند منجی‌وار مشکل را حل کنند؟

خیر. من به آینده خوش‌بین هستم. اگر به ۵۰ سال گذشته نگاه کنیم پیشرفت‌های قابل توجهی در همه زمینه‌ها و از جمله تکنولوژی و علوم طبیعی به دست آورده‌ایم و تجربیات موفقی در گوشه و کنار دنیا مشاهده کرده‌ایم. به نظر من با مدیریت درست و برنامه‌ریزی صحیح می‌توانیم آینده آبی و محیط‌زیستی کشور را تضمین کنیم؛ البته کار آسانی نخواهد بود.

منابع زیر زمینی دشت سیستان آب مورد نیاز ۳۰۰ سال مردم منطقه را تامین می کند

محقق و مدرس دانشگاه گفت: استخراج و بهره گیری درست و مناسب از بستر غنی سفره های آب زیرزمینی دشت سیستان می تواند آب مورد نیاز مردم این منطقه را برای ۳۰۰ سال تامین کرد.

ˈمهدی کشته گرˈ در گفت و گو با خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: سفره های زیر زمینی به عنوان منابع آبی مطمئن و قابل اتکا در زمان بحران برای توسعه صنعت و کشاورزی و آشامیدنی منطقه سیستان بشمار می رود.
وی با بیان اینکه سیستان سرزنده و شاداب دیروز، امروز به ماتم کده تبدیل شده است گفت: قهر طبیعت و فقدان تامین منابع آبی، مهم ترین دلیل حال و روز نه چندان خوش سرزمین اساطیری سیستان است.
وی اظهار داشت: اقتصاد سیستان از دیرباز بر پایه کشاورزی، دامداری و صیادی استوار بوده و برای رسیدن به شکوفایی در این مولفه ها نیاز شدید به آب دارد.
این محقق و استاد دانشگاه ادامه داد: همین وابستگی عمیق، کار را به جایی رسانده که سیستانیان در دوران پرآبی شاد و سرزنده و در دوران خشکسالی بدترین روزهای زندگی خود را سپری می کنند.
وی گفت: وابستگی به تامین آب از کشوری که نه ثبات سیاسی مشخصی دارد و نه بر پیمان های بین المللی متعهد است، شرایط زندگی را برای مردم سیستان دشوارتر کرده و این دل آزردگی تا بدان جا پیش رفته که بسیاری از اهالی این منطقه ترک دیار و سرزمین مادری شان کرده اند.
استاد دانشگاه اظهار داشت: آمار تکان دهنده سرشماری نفوس و مسکن در سال های ۸۵ و ۹۰ که نشان از مهاجرت ۹ هزار نفر تنها از شهرستان هیرمند دارد و فرمانداری زابل نیز اعلام درباره نرخ مهاجرت در شش ماه نخست سال ۹۲ اظهار نگرانی و شمار مهاجران سیستانی را پنج هزار خانواده اعلام کرده، حساسیت رسیدگی به شرایط زندگی مردم سیستان را دوچندان می کند.
کشته گر اضافه کرد: افزایش تمایل مردم سیستان به مهاجرت علاوه بر آنکه بر شیوه زندگی آنان نقش فزاینده ای دارد به دلیل خالی شدن یکی از استراتژیکی ترین مناطق کشور تهدیدات خاص خود را به همراه خواهد داشت.
وی با اشاره به اینکه منابع عظیم آبی در منطقه سیستان دست نخورده و بی توجه باقی مانده است تاکید کرد: شرایط نابسامان و حساس معیشت سیستانیان، کارشناسان را بر آن داشت تا راه های مختلفی برای برون رفت از این معضل را مورد بررسی قرار دهند.
استاد دانشگاه ادامه داد: به سبب آنکه اقتصاد سیستان وابستگی بسیار زیادی به آب دارد و این آب باید از آن سوی مرز تامین شود کارشناسان وزارت نیرو بر آن شدند راه حل هایی را مورد بررسی قرار دهند تا امکان تامین آب در داخل کشور فراهم شود.
وی همچنین با اشاره به نخستین گمانه زنی ها مبنی بر احتمال وجود سفره های زیر زمینی آب گفت: این گمانه در نهایت به این فرجام رسید که در اردیبهشت سال ۹۲ با حضور نمایندگان وزارت نیرو مقرر شد تا شرکت آب منطقه ای سیستان وبلوچستان نسبت به انعقاد و انجام قرارداد بابت تامین آب از عمق زمین اقدام کند.
کشته گر افزود: در این اقدام مقرر شده بود تا یک شرکت خارجی با همکاری وزارت نیرو به آب منطقه ای استان معرفی و این نهاد حصول نتیجه آن را پیگیری کند.
وی خاطرنشان کرد: نکته قابل تامل این است که در مکاتبات ارسالی از سوی برخی ایرانیان خارج از کشور که کار مطالعه بر روی دشت سیستان را بر عهده داشتند و این امر بر آنان مسجل شده بود که افغانستان همکاری لازم را نخواهد داشت، نشان می دهد که در عمق بین ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ متری زمین حجم عظیمی از منابع آبی موجود است.
این محقق ادامه داد: این حجم آب تا به اندازه ای است که می تواند به میزان چهار هزار و ۵۰۰ لیتر بر ثانیه و به مدت ۳۰۰ سال از آن آب استخراج کرد.
او اضافه کرد: این میزان آب به قدری است که برای مدت های طولانی سیستان را از معضلات امروز نجات خواهد داد این موضوع به عنوان یک منبع آبی مطمئن و قابل اتکا در زمان بحران، توسعه صنعت و کشاورزی را در پی خواهد داشت.
وی خاطرنشان کرد: آنچه امروز در کل منطقه سیستان درباره میزان مصرف روزانه آب شرب مطرح می شود مقدار دو هزار لیتر بر ثانیه است یعنی نصف میزان ادعا شده برای برداشت از منابع زیر زمینی را تشکیل می دهد.
کشته گر گفت: حتی اگر این موضوعات مطرح شود که امکان دارد این حجم مایع موجود، آب غیرقابل شرب و بدون استفاده باشد یا این حجم عظیم مایع در عمق زمین سیستان مربوط به فرآورده های نفتی باشد مهم نیست، مهم آن است که آب وجود دارد و به روش های فعلی امکان تصفیه آن نیز مهیا است.
این استاد دانشگاه ابراز امیدواری کرد دولتمردان بار دیگر این موضوع بسیار مهم را در فعالیت های خود برای بهبود شرایط زندگی در سیستان مد نظر قرار دهند و به صورت شفاف موارد مطرح شده درباره آن را بررسی کنند.
وی بیان کرد: این طرح یکی از موارد قابل تاملی است که اگر به آن پرداخته شود بسیاری از مشکلات سیستان برای همیشه حل خواهد شد از این رو امیدواریم کاروان تدبیر و امید این موضوع مهم را مورد تدبیر ارزنده قرار دهد.

منبع: اقتصاد گردان