لایحه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان در ایستگاه آخر

لایحه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان در ایستگاه آخر

وجود برخی کاستی‌ها در حوزه‌های مختلف حقوق کودکان، مسئولان امر را بر آن داشت تا با تدوین قانونی جامع در جهت حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان ضمن بازشناسی حقوق این افراد، ضمانت اجراهای کیفری مناسبی در قبال ناقضان این حقوق پیش‌بینی نموده و در عین حال با اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و حمایتی، از ارتکاب جرم علیه ایشان جلوگیری نمایند.

صحرانیوز ؛ ایده اولیه تصویب قانون ویژه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان قربانی جرم و آزاردیده برای نخستین‌بار در مجلس ششم مطرح شد. در سال ١٣٨١ قانون ویژه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان در ۹ ماده مورد تصویب قرار گرفت که به‌زعم فعالان این حوزه دارای نواقص بسیاری بود. ازجمله ایرادهای مهم آن استثنا‌کردن والدین و سایر اولیای قانونی از شمول قانون بود؛ در حالی که بر اساس تحقیقات علمی بیشتر کودک‌آزاری‌ها درون خانواده‌ها رخ می‌دهد.
هرچند وفق این لایحه کلیه افراد زیر ۱۸ سال مشمول این لایحه می‌شوند، لکن باید توجه نمود که افراد بزهکار در نظام حقوقی ایران در صورت رسیدن به سن بلوغ، دارای مسئولیت کیفری تام بوده و در دادگاه‌های اطفال که شعبی از دادگاه‌های عمومی هستند وفق مقررات عمومی آیین دادرسی محاکمه می‌شوند لذا از مزایای حمایتی این لایحه بی‌بهره خواهند بود. به‌علاوه این قانون، کودک‌آزاری را جرم عمومی اعلام کرده که بدون نیاز به شکایت شاکی خصوصی قابل‌ تعقیب است.
خلأهای قانونی و نواقص‌ حقوقی موجود در قانون پیشین حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان نشان داد که قوانین مربوطه در این زمینه کارآمد نبوده‌ و لاجرم نیاز به تغییر و بازنگری اساسی دارند. پیش‌نویس ابتدایی لایحه جدید حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان در معرض خطر یا بزه دیده در‌ سال ۸۶ مطرح و پس از بازبینی و اصلاح در معاونت حقوقی قوه‌قضائیه با همکاری نمایندگان نهادهای مختلف دست‌اندرکار و یونیسف، به صورت یک لایحه در سال ۸۸ به دولت تحویل داده شد.
این لایحه متشکل از ۴ فصل است که به صورت کامل، از تعریف کلیات، تشکیلات و جرایم و مجازات‎ها تا تحقیق، رسیدگی و تدابیر حمایتی در آن مطرح شده است. در تدوین لایحه جدید از تجربیات کشورهایی نظیر فرانسه و آمریکا استفاده شد و تلاش شد بخشی از تعهدات بین‌المللی ایران از جمله کنوانسیون حقوق کودک و پروتکل‌های الحاقی به آن مورد توجه قرار گیرد. در این لایحه وظایف نهادهایی مثل وزارت کشور، آموزش‌و‌پرورش، بهزیستی، دادگستری و مجموعه‌های مرتبط مشخص شده است.
سرانجام لایحه نهایی حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان پس از اصلاح و تصویب در کمیسیون لوایح دولت دهم با ۴٩ ماده در سال ۱۳۹۰ به مجلس ارایه شد و در‌ سال ۹۱ در دستور کار مجلس‌شورای‌اسلامی قرار گرفت. این لایحه در طول سال‌های ۹۲، ۹۳ و ٩۴ در کمیسیون فرعی و اصلی حقوق قضائی و کارگروه‌های متعدد و مرکز پژوهش‌های مجلس بررسی و دچار تغییرات و اصلاحات متعددی ‌شد. بررسی‌های چندباره در کمیسیون فرعی و اصلی و کارگروه‌های متعدد تاکنون مانع تصویب این لایحه شده است.
در ماه‌های پایانی سال ۹۶ برخی از نمایندگان از اتمام بررسی لایحه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان در کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس خبر دادند. به گفته آنان این لایحه پس از اصلاحات چندباره در ۵۱ ماده در کمیسیون اصلی به تصویب رسیده و پس از رسیدگی به بودجه سال ٩٧، در صحن علنی مجلس مورد بررسی قرار خواهد گرفت. بررسی بودجه ۹۷ تمام شد و اما این لایحه در دستور کار مجلس قرار نگرفت.
باتوجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه که شاهد افزایش خشونت علیه کودکان هستیم و کودکان بسیاری در معرض آسیب‌های شدید روحی، روانی و جنسی قرار دارند، انتظار می‌رفت در ماه‌های ابتدایی سال ۹۷ این لایحه در دستور کار مجلس قرار گیرد اما مشخص نیست تا چه زمان باید شاهد پایمال شدن حقوق قانونی کودکان باشیم و چند سال دیگر برای بررسی و تصویب آن باید انتظار کشید؟
بر اساس آمارهای رسمی، حدود یک‌چهارم از جمعیت کشور را افراد زیر ١٨‌سال تشکیل می‌دهند و با توجه به آسیب‌پذیری افراد زیر ۱۸ سال تدوین مقرراتی خاص در جهت حمایت از حقوق ایشان در جامعه، ضروری است. این لایحه با هدف حمایت از افراد مزبور تنظیم گردیده و تا حدودی قادر به رفع نیازهای موجود می‌باشد.
بدون ‌تردید در شرایط کنونی، ضروری‌ترین گام عملی تسریع در تصویب لایحه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان است چراکه در صورت تصویب بخش زیادی از مشکلات و آسیب‌های اجتماعی برطرف شده و حقوق کودکان ایران‌زمین را در بسیاری از حوزه‌ها تثبیت می‌کند.
واقعیت این است که تصویب لایحه حمایت از کودکان ‌و ‌نوجوانان در مجلس تنها گام اول برای رسیدن به مقصود است و باید برای افزایش آگاهی خانواده‌ها و حتی کودکان نسبت به حقوق قانونی‌اشان تلاش کرد. همچنین نهادهای دولتی و مدنی باید با برنامه‌های کوتاه و میان‌مدت به حساس‌سازی جامعه نسبت به کودکان کمک و از آسیب‌های بیشتر جلوگیری کنند.
حال که پس از مدت‌ها انتظار قرار است در روزهای آتی این لایحه برای بررسی و تصویب در صحن علنی مجلس مطرح گردد باید منتظر ماند و دید با توجه به همه ضرورت‌های تصویب نهایی این لایحه، آیا پرونده لایحه مذکور در این دور از مجلس بسته خواهد شد؟

حسین طاهری‌فرد